محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1515
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
ايشان نشوند ، آنچه مال و تنخواه از امكنهء ممالك روسيّه به ولايات ايران و نيز از طرف ايران به ممالك روسيّه برند ، تنخواه به معرض « 8 » بيع رسانيده و يا معاوضه به مال و اشياء ديگر نمايند ، اگر در ميانهء ارباب معاملات طرفين بخصوص طلب و غيره ، شكوه و ادّعائى باشد به موجب عادت مألوفه به نزد وكلاء طرفين ، يا اگر وكيل نباشد به نزد حاكم آنجا رفته امور خود را عرض و اظهار سازند تا ايشان از روى صداقت مراتب ادّعاى آنها را تحقيق و معلوم كرده ، خود يا به معرفت ديگران قطع و فصل كار را ساخته نگذارند كه تعرّض و زحمتى به ارباب معاملات عايد و و اصل شود . و ارباب تجار طرف ممالك روسيّه كه وارد [ به ] ممالك ايران مىشوند مأذون خواهند بود كه اگر خواهند با اموال و تنخواه خودشان به جانب ممالك پادشاهانهء ديگر كه دوست دولت ايران باشند بروند طرف دولت ايران بلامضايقه تذكرات راه به ايشان بدهند . و همچنين از طرف دولت عليّه روسيّه نيز در مادّهء اهالى تجار دولت ايران كه از خاك ممالك روسيّه به جانب ساير ممالك پادشاهان كه دوست روسيّه باشند مىروند معمول خواهد شد . وقتى كه يكى از رعاياى دولت روسيّه در زمان توقّف و تجارت در ممالك ايران فوت شد و اموال و املاك او در ايران بماند چون مايعرف او از مال رعاياى متعلقهء به دولت است لهذا مىبايد اموال مفوت به موجب قبض الواصل شرعى رد و تسليم بازماندگان ورثهء « 9 » مفوت گردد و نيز اذن خواهند داد كه اموال مفوت را اقوام او بفروشند چنان كه اينمعنى در ميان ممالك روسيّه [ و ] نيز در ممالك پادشاهانهء ديگر دستور و عادت بوده متعلّق به هر دولت كه باشد مضايقه نمىنمايند . فصل نهم - باج و گمرك اموال تجار طرف دولت روسيّه كه به بنادر و بلاد ايران بياورند از يك تومان مبلغ پانصد دينار در يك بلده گرفته ، از آنجا با اموال مذكوره به هر ولايت ايران كه بروند چيزى مطالبه نگردد و همچنين از اموالى كه از ممالك ايران بيرون بياورند آنقدر [ گرفته ] زياده بعنوان خرج و توجيه و تحميل و اختراعات چيزى از تجار روسيه باشر و شلتاق مطالبه نشود . و به همين
--> ( 8 ) . متن : به عوض . ( 9 ) . متن : اقوام .